Zaczęło się od spotkania w gronie lekarzy. Dyskusje na specjalistyczne tematy medycyny i zdrowia, także w kontekście spowolnienia gospodarczego i jego konsekwencji. Długoterminowych dla pacjentów – prawdopodobnego wzrostu zachorowań na przypadłości związane ze stresem i tych natychmiastowych odczuwanych przez lekarzy – spadku liczby pacjentów u specjalistów chorób wewnętrznych, przy relatywnie mniejszym spadku zainteresowania usługami lekarzy odpowiedzialnych za estetyczny wygląd – stomatologów czy dermatologów. Szybciej zaczynamy oszczędzać na tym, co niewidoczne dla oka. Dodatkowo, kiedy rynek pracy staje w obliczu zagrożenia, jesteśmy w stanie ponieść większe wydatki, by podnieść fizyczną atrakcyjność, licząc, że to podniesie nasze szanse przetrwania cięższej sytuacji.

W medyczno-ekonomiczny charakter dyskusji wpisała się doskonale reklama kart płatniczych VISA z Billem Shannonem. Lekarze patrzyli na człowieka poruszającego się o kulach z niemałym zainteresowaniem. Zastanawiali się, czy to w ogóle możliwe, by można było tańczyć w ten sposób, a może jest to komputerowo wspomagana animacja. Znając tę reklamę wcześniej, mogłem aktywniej zaistnieć w rozmowie. Opowiedziałem więc lekarzom historię Billa (http://en.wikipedia.org/wiki/Bill_Shannon), mówiłem o chorobie, na którą cierpiał od urodzenia, próbach jej leczenia, a wreszcie o tym, jak znalazł sposób na radzenie sobie z jej nieusuwalnymi konsekwencjami. Taka historia z medycznym tłem wyraźnie wydała się lekarzom interesująca. Zaczęły się dywagacje o etiologii schorzenia Billa oraz o zmianach, które musiały zajść w jego stawach, by mógł poruszać się w tak charakterystyczny sposób i uczynić z tego metodę autoekspresji. Moje zadowolenie z tego, że mogłem dostarczyć lekarzom nowych, inspirujących informacji, nagle stopniało, kiedy przez jednego z nich zostałem, jako przedstawiciel branży reklamowej, wywołany do tablicy pytaniem: „No dobrze, ale co to ma wspólnego z kartą kredytową?”.

Mgliste tłumaczenie dotyczące tego, w jaki sposób można odczuwać pewien rodzaj wolności, korzystając z zaklętego w plastikowy kartonik nieskrępowanego i obfitego źródła możliwości finansowych, podobnie jak wolność odczuwa Bill Shannon, nie trafiło na podatny grunt. Lekarze byli pragmatyczni i stwierdzili, że to żadna wolność, jak i tak trzeba to wszystko spłacić. Co więcej, byli nieco zbulwersowani porównaniem wolności człowieka, który cierpiał wiele lat z powodu wrodzonej choroby, do umownej wolności finansowej oferowanej posiadaczom kart. Dalsze dywagacje o pieniądzach i rzeczach, które można za nie nabyć, jako o postmodernistycznym sposobie autoekspresji unikalnym dla każdego z nas, a ilustrowanym przez wyjątkowy i nieskrępowany sposób poruszania się artysty, nie miały najmniejszych szans. Lekarze byli zupełnie niepodatni na pseudosocjologiczny i niby-artystowski bełkot. By nie pogrążać się głębiej, sięgnąłem po psychokulturową interpretację Marka Staniszewskiego (http://staniszewskimarek.blogspot.com/2009/03/visa-finansowy-inwalida-cz...), mówiącą, że człowiek o kulach, który dla mieszkańców kraju nad Wisłą jest postacią zupełnie anonimową, to symboliczne ujęcie kryzysu całej branży finansowej. Jako psycholog dodałem, że Freud stwierdziłby zapewne, że nieświadome przedarcie się tego symbolu do koncepcji komunikacyjnej jest, niczym zachowanie omyłkowe, przejawem wewnętrznego konfliktu (po stronie agencji?), a może nawet lęku (po stronie klienta?).

Psychoanalityczna interpretacja jest najczęściej odbierana jako żart (już Freud by powiedział, dlaczego tak jest!), więc i tym razem lekarze byli bardzo rozbawieni, a uznając, że dowcip był moim zamysłem, zostałem zbiorowo odwołany od tablicy, a reklamę uznano za pozbawioną sensu.

Dla mnie jednak w interpretacji tej była pewna prawda, która miała potwierdzić się, kiedy wieczorem wracałem ze spotkania. Najpierw w witrynie jednego z banków, który za oceanem cierpiał z powodu męki kryzysu , spostrzegłem reklamę pozwalającą pozostać mi w kontekście medycznego spotkania. Plakat przedstawiał tablicę, jaką możemy spotkać w gabinetach okulistów. Odczytuje się z niej litery, które im bliżej dolnej krawędzi tablicy, tym są mniejsze, a lekarz na tej podstawie może stwierdzić, jaką wadę wzroku ma pacjent. Reklama zaś skonstruowana była tak, by na górze, tam gdzie litera jest na tyle wielka, by klient o słabszym wzroku mógł dostrzec ją z daleka, widniała cyfra i znak „%”. Pod spodem, w sposób jeszcze czytelny, umieszczono informacje, co to za produkt bankowy. Im mniejsze jednak stawały się litery, tym więcej ograniczeń, kruczków czy asteriksów w tekście. By je dostrzec, trzeba było podejść już bardzo blisko witryny banku. Czy po to, by pracownicy mogli dobrze zobaczyć, jak klient odwraca się na pięcie, przeczytawszy kolejny warunek uzyskania początkowej obietnicy (taki, którego na ogół nie spełnia)?

Co to ma wspólnego z mknącym przez miasto o kulach Billem Shannonem? Freud byłby pewien, że reklama okulistyczna to także reklamowe przejęzyczenie, przedarcie się do koncepcji komunikacji dokładnie tego, o czym banki wiedzą, że klientów najbardziej irytuje: trudno dostrzegalnych ograniczeń oferty. A klientów reklama irytuje w coraz większym stopniu (http://www.omdmetrics.pl/?mod=wir). By wyrwać się z tych psychologicznych rozmyślań w kontekście „medycznych” reklam finansowych, wracając metrem do domu, zacząłem przeglądać Newsweek. Wyrwać się nie było mi dane, a sprawcą okazała się znów reklama VISY przedstawiająca rysowany białą linią wykres mający szczyty i dołki o coraz mniejszej amplitudzie. Nie tylko fani Dr. House’a czy Chirurgów wiedzą, że taki wykres wyświetlony na aparaturze monitorującej akcję serca chorego pacjenta (http://www.youtube.com/watch?v=ew6Jp74vaN4) dobrze nie wróży. Zazwyczaj, po serii coraz niższych szczytów i coraz płytszych dołków następuje znany ze szpitalnych seriali ciągły, piszczący dźwięk, a linia akcji serca staje się niepokojąco płaska. W reklamie również linia łamana przechodzi w poziomą prostą, a na płaskim już odcinku wykresu pojawia się karta płatnicza. Wymowne.

Szczyty i dołki to w tej reklamie nasze większe i mniejsze zakupy. Karty kredytowe i ich nieodpowiedzialne użytkowanie to w finansowej rzeczywistości choroba, która niczym miażdżyca trawiła zdrowy krwioobieg amerykańskiej gospodarki, doprowadzając do zatoru jednej z głównych tętnic. Symbole nie stoją tu po stronie reklamowanego produktu.

Niezależnie od tego, czy konflikt między rzeczywistością finansową a rzeczywistością reklamową banków i instytucji finansowych znalazł swoje nieświadome ujście w koncepcjach reklamy, czy też przejawia się w stronniczym ich przeze mnie dostrzeganiu i interpretowaniu, pokazuje to, że konflikt ten trwa w nas nadal, badania zaufania do instytucji finansowych nie kłamią, a szkód wyrządzonych przez kryzys nie da się zamieść pod dywanik głośnej (choć wciąż niewyraźnej) komunikacji. Za swoje psychologiczne (nad?)interpretacje zostałem zresztą ukarany chwilą stresu już następnego ranka. Kiedy wyszedłem do zaparkowanego samochodu, zobaczyłem niepokojąco wyglądający papierek, który sterczał zza wycieraczki. Sięgałem po niego pewien, że to mandat, zwłaszcza, że samochody obok również były w podobny zaopatrzone. Była to jednak, niepokojąca niczym mandat, a przypominająca formą telegraf, reklama jednego z banków kredytowych… Zirytowany zgniotłem papierek i wyrzuciłem do kosza. Stwierdziłem, że chyba skończę te psychologiczne interpretacje finansowych reklam, bo wychodzi mi z nich paranoicznie, że ktoś nieświadomie chce ukarać mnie – konsumenta za bankowy kryzys. Ukarać mandatem.

Bartosz Szymczyk (Search Planner)

Życie/praca/pełnia, czyli jedna praca to za mało

Czy nie macie czasem przejmującego poczucia, że coś wam ucieka? Nieodwracalnie coś tracicie? Trudno nawet powiedzieć co. Uciekający czas? Pędzące nieubłaganie życie? A może po prostu możliwość życia inaczej? Czy nie macie czasem poczucia, że gdyby można było zacząć jeszcze raz, cofnąć się w czasie, to dokonalibyście innych wyborów. Wybralibyście inną szkołę. Inne studia. Inną pracę. Ale nie zrobiliście tego. Ktoś lub coś wybrało za was. Może to byli rodzice, znajomi, a może lęk lub wasze wrodzone lenistwo przed zmianą. Czy czasem nie odczuwacie w pracy znudzenia i tęsknoty za czymś innym? Czy nie marzy się wam jakaś inna praca równoległa do tej, którą zarabiacie na życie? Ale czy ktoś powiedział, że jedna praca jest dana na całe życie... Na szczęście, nigdy nie jest za późno.

Z pomocą przychodzą nam jak zwykle pomysłowi Amerykanie. Co by świat bez nich zrobił? Niestrudzeni pionierzy odkryli, że życie jest za bogate, by się ograniczać do jednej pracy. Zamykać w jednej karierze. Wymyślili slash career, czyli jak dodać coś nowego do swojego życia.

Wszystko za sprawą Marci Alboher. Marci przez lata pracowała jako korporacyjny prawnik. Ale w pewnym momencie zdecydowała się na zmianę. Prowadzi własną kolumnę w „New York Timesie” poświęconą budowaniu kariery. Pisze bloga Heymarci – http://heymarci.com/. Dzięki niemu poznała wielu ludzi. Zauważyła, że dużo osób ucieka przed schematem jednej pracy i wykonuje kilka zawodów równocześnie. Książka Marci „One person/Multiple Careers” stała się manifestem ludzi, którzy nie chcą się zamknąć w wąskiej dziedzinie. Dla których życie jest za bogate, by ograniczać się tylko do jednej pracy. I tak możecie tam znaleźć historie: oficera policji w rezerwie/sprzedawcy mebli/fotografa. Pisarza/scenarzysty seriali/nauczyciela. Prawda, że ciekawe? Na pewno znacie takie osoby. Może spotkaliście je w swoim otoczeniu. Mówi się o nich człowiek orkiestra albo człowiek renesansu. Mają ogromną wiedzę z różnych dziedzin. Swobodnie czują się w różnych tematach. Mają też odwagę rozpoczynania na nowo, gdy tylko usłyszą zew intuicji. W Ameryce mówi się już o efekcie slash. Marci jest jego dobrym przykładem. Jest cenionym mówcą/trenerem/pisarzem. Prowadzi też warszaty creative writing. Równoległa kariera to wybawienie przed nudą, wypaleniem, ale też sprytny sposób na nowe źródła zarobkowania. Na szczęście to nie tylko amerykańska fanaberia, ale też rzeczywistość wielu Polaków. I to nie tylko tych, których życie zmusza do poszukiwania sposobów na związanie końca z końcem.

Dobrym przykładem są autorzy bloga ArtBazaar (www.artbazaar.blogspot.com) – Piotr Bazylko i Krzysztof Masewicz. Jeden z nich prowadzi agencję PR. Ich powołaniem stała się sztuka. Dziś określają się mianem kolekcjonerów. Dekadę temu zaczęli zbierać sztukę współczesną. Totalni amatorzy, wówczas nieznający się na sztuce. Z czasem zdobywali doświadczenie. Uczyli się. Rozwijali. Ich gusty się krystalizowały. Dziś wiedzą, co warto kupić i mieć. Wiedzą, jak nie dać się porwać modzie, która szybko przemija. Wiedzą, jak rozmawiać z marszandami i galerzystami. Sztuka współczesna stała się ich życiem. Codziennością. Jeżdżą na każde targi. Nie przepuszczą żadnej wystawy. Dzięki temu blog ArtBazaar to nieocenione źródło informacji o tym, co dzieje się we współczesnej sztuce. Przez lata prowadzenia bloga, wchodzenia w art world, własnych błędów i porażek, nabrali nieocenionego doświadczenia. Postanowili podzielić się nim z otoczeniem. Wydali z Fundacją Bęc Zmiana „Przewodnik kolekcjonera sztuki najnowszej”. Przystępnie napisany przewodnik po sztuce współczesnej. Najlepsze galerie. Wybijający się twórcy. Co robić i czego unikać. Poradnik jest dostępny w wersji elektronicznej na stronie www.bec.art.pl.

Czy czujesz się znudzony swoją pracą? Czy każdego ranka coraz trudniej Ci wstać i wyruszyć do biura? Czy przeraża Cię przewidywalność tego, co robisz? Czy czujesz, że prawdziwe życie jest gdzie indziej? Jeśli większość odpowiedzi jest twierdząca, to zastanów się nad zmianą. Może nadszedł na nią czas. Pomyśl tylko o tym, co naprawdę chciałbyś robić. Co chciałbyś do swego życia dodać? Co tak naprawdę Cię kręci. A potem zrób to. Szkoda życia. Masz je tylko jedno.

Grzegorz Kosson